قرص ان ای دی چیست و چرا این روزها محبوب شده است؟ نگاهی علمی به عملکرد NAD

در سال‌های اخیر، اصطلاح ان ای دی در شبکه‌های اجتماعی و بازار مکمل‌ها پررنگ شده است؛ اما فهم علمی موضوع نیازمند تفکیک «مکانیسم‌های زیستی» از «شواهد بالینی» است. از دیدگاه بیوشیمی، NAD کوآنزیمی است که هم در تولید انرژی سلولی و هم در برخی مسیرهای تنظیمیِ مرتبط با ترمیم DNA و پاسخ به استرس نقش دارد. سوال برای یک خواننده غیرمتخصص این است: NAD چیست؟  مطالعات انسانی نشان داده‌اند که بعضی پیش‌سازهای ویتامین B3 می‌توانند متابولیت‌های وابسته به NAD را در خون افزایش دهند و در برخی شرایط خاص، تغییرات فیزیولوژیک هم گزارش شده است؛ با این وجود، دامنه اثرات در جمعیت‌های مختلف یکسان نیست و بسیاری ادعاهای رایج هنوز داده انسانی مستقیم و کافی ندارند. 

NAD چیست؟

برای پاسخ دقیق به پرسش NAD چیست باید بدانیم ان ای دی (نیکوتینامید آدنین دی‌نوکلئوتید) در مرکز متابولیسم قرار دارد. ساده‌ترین نقش آن در واکنش‌های اکسایش–کاهش است؛ جایی که سلول برای استخراج انرژی از مواد غذایی، به «حمل‌کننده‌های الکترون» متکی است. به زبان ساده، وجود کافیِ NAD یکی از پیش‌نیازهای انجام درست مجموعه‌ای از واکنش‌های آنزیمی در مسیرهای تولید انرژی است. 

اما آنچه امروز درباره ان ای دی زیاد گفته می‌شود، فقط به انرژی محدود نیست. بخش مهمی از توجه علمی مربوط به این است که ان ای دی برای گروهی از آنزیم‌ها «هم‌سوبسترای مصرف‌شونده» است؛ یعنی برای انجام واکنش لازم است و در همان واکنش مصرف می‌شود. به‌عنوان نمونه، خانواده PARP در پاسخ به شکست‌های DNA فعال می‌شود و از این کوآنزیم برای افزودن واحدهای ADP-ریبوز به پروتئین‌ها استفاده می‌کند؛ بنابراین در شرایط آسیب DNA، مصرف آن می‌تواند افزایش یابد. 

افزون بر این، در سال‌های اخیر نقش این کوآنزیم در تنظیم فعالیت سیرتوئین‌ها نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ سیرتوئین‌ها دسته‌ای از آنزیم‌های وابسته به NAD هستند که در تنظیم بیان ژن، پاسخ به استرس اکسیداتیو و فرآیندهای مرتبط با پیری سلولی نقش دارند. کاهش سطح این مولکول در برخی مطالعات با اختلال در عملکرد میتوکندری و افزایش نشانگرهای التهابی همراه بوده است.

به همین دلیل، پژوهشگران در حال بررسی این موضوع هستند که آیا حفظ تعادل آن می‌تواند به بهبود هموستاز سلولی کمک کند یا خیر. البته باید توجه داشت که بسیاری از این یافته‌ها هنوز در مرحله مطالعات آزمایشگاهی یا کارآزمایی‌های اولیه انسانی قرار دارند و برای نتیجه‌گیری قطعی به داده‌های بالینی گسترده‌تری نیاز است.

چرا تعادل ساخت و مصرف مهم است؟

ادامه پاسخ به اینکه NAD چیست به مفهوم «تعادل» می‌رسد: بدن همزمان در حال ساختن و مصرف کردن این کوآنزیم است. مرور های علمی توضیح می‌دهند که مسیرهای ساخت (به‌ویژه مسیر سالویج که از مشتقات ویتامین B3 استفاده می‌کند) در کنار مسیرهای مصرف، تعیین می‌کنند که ذخایر سلولی در بافت‌های مختلف چگونه حفظ شود. در همین شبکه، آنزیم‌هایی مانند CD38 به‌عنوان تجزیه‌کننده شناخته می‌شوند و در مدل‌های زیستی با تغییرات مرتبط با سن ارتباط داده شده‌اند. 

در پوست نیز منطق تعادل ساخت و مصرف قابل مشاهده است. در یک مطالعه روی کراتینوسیت‌های انسانی، تابش UVA/UVB با کاهش ذخایر سلولی همراه بوده و مهار PARP توانسته این کاهش را کمتر کند؛ همچنین نقش NAMPT (آنزیم کلیدی مسیر سالویج) در بازیابی ذخایر و بقای سلول پس از UV برجسته شده است. این سطح از شواهد، مکانیزمی را توضیح می‌دهد که چرا ان ای دی در بحث‌های مربوط به استرس نوری و ترمیم DNA مطرح می‌شود، اما به‌تنهایی اثبات «اثربخشی بالینی» محصولات خوراکی در پوست نیست. 

از منظر تنظیم زیستی، نسبت NAD به فرم احیا شده آن یکی از شاخص‌های مهم وضعیت ردوکس سلول محسوب می‌شود و تغییر در این نسبت می‌تواند مسیرهای پیام‌رسانی وابسته به استرس را فعال کند. برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که کاهش تدریجی NAD با افزایش سن، ممکن است با افت کارایی ترمیم DNA و تغییر عملکرد میتوکندری همراه باشد. در عین حال، افزایش مصرف NAD در شرایط التهاب یا آسیب اکسیداتیو می‌تواند سرعت تخلیه ذخایر سلولی را بالا ببرد. بنابراین حفظ سطح پایدار NAD نه‌تنها برای تولید انرژی، بلکه برای هماهنگی پاسخ‌های ترمیمی و حفظ هموستاز سلولی اهمیت دارد.

چرا ان ای دی محبوب شده است؟

برای فهم محبوبیت باید به دو نکته همزمان توجه کرد. نخست، ادبیات علمی درباره پیری و بیماری‌های مزمن نشان می‌دهد که اختلال در مسیرهای متابولیک و ترمیم DNA می‌تواند با آسیب تجمعی سلولی و تغییرات عملکردی همراه باشد؛ در این چارچوب، این کوآنزیم به‌عنوان گره مشترک چند مسیر مطرح می‌شود. 

دوم، برخی پژوهش‌های مکانیکی،به‌ویژه در مدل‌های حیوانی،پیشنهاد می‌کنند که افزایش سن می‌تواند با افزایش فعالیت CD38 همراه باشد و این افزایش با افت ذخایر و اختلال در عملکرد میتوکندری ارتباط پیدا کند. مطالعه‌ای در Cell Metabolism نشان داده است که CD38 می‌تواند عامل مهمی در افت ذخایر مرتبط با سن در موش باشد و پاسخ به مداخلات «جایگزینی پیش‌سازها» را نیز تعدیل کند. 

با این حال، پرسش NAD چیست در سطح کاربردی یک هشدار هم دارد: «افزایش یک نشانگر زیستی» به معنی «بهبود قطعی سلامت» نیست. بخشی از محبوبیت عمومی از ساده‌سازی همین تفاوت ناشی می‌شود. کارآزمایی‌های انسانی نشان می‌دهند که ممکن است افزایش متابولیت‌های وابسته رخ دهد، اما اثرات عملکردی می‌تواند محدود، وابسته به جمعیت، یا نیازمند مطالعه طولانی‌تر باشد. 

قرص ان ای دی و مکمل ان ای دی در عمل چه هستند؟

در گفتار عمومی، ممکن است همه محصولات «بالابرنده » یکسان تصور شوند، اما در عمل تفاوت‌های مهمی وجود دارد. قرص ان ای دی در برخی محصولات به معنای فرم خوراکیِ خودِ مولکول معرفی می‌شود، در حالی که بسیاری از مطالعات انسانی بیشتر روی «پیش‌سازها» تمرکز داشته‌اند.

به همین دلیل، هنگام بررسی یک محصول، باید مشخص شود که ماده موثره دقیقاً چیست و شواهد انسانیِ همان ماده چه می‌گوید. برای مثال، آنچه تحت عنوان مکمل ان ای دی عرضه می‌شود ممکن است حاوی پیش‌سازهایی مانند نیکوتینامید ریبوزید یا نیکوتینامید مونوکلئوتید باشد، نه خود مولکول نهایی.

همچنین ترکیب، دوز و زیست‌دسترسی هر مکمل ان ای دی می‌تواند بر نتایج گزارش‌شده در مطالعات تأثیر بگذارد و بنابراین ارزیابی علمی هر فرآورده باید به‌صورت جداگانه انجام شود. از نظر کاربردی، عبارت مکمل ان ای دی اغلب برای محصولاتی به کار می‌رود که یکی از پیش‌سازهای ویتامین B3 (مانند NR یا NMN) را ارائه می‌دهند تا بدن از طریق مسیر سالویج، ذخایر را بسازد.

در همین بخش لازم است تاکید شود که حتی اگر یک مکمل ان ای دی در یک مطالعه کوتاه‌مدت «خوب تحمل شده» گزارش شود، این به معنی اثبات اثر برای همه اهداف یا اطمینان از پیامدهای بلندمدت در همه گروه‌ها نیست. 

شواهد انسانی درباره پیش‌سازها و پیامدهای واقعی

داده‌های انسانی درباره پیش‌سازها نسبتاً فعال‌تر از داده‌های مربوط به مصرف مستقیم خودِ مولکول است. در یک کارآزمایی ۲×۶ هفته‌ای تصادفی‌سازی‌شده و دوسوکور، مصرف NR در بزرگسالان میانسال و سالمند، با افزایش متابولیت‌های مرتبط و تحمل‌پذیری کوتاه‌مدت همراه گزارش شده است. در بسیاری از این کارآزمایی‌ها، سنجه اصلی تغییر متابولیت‌هاست.

در مطالعه‌ای دیگر Cell Reports، متابولوم وابسته را در عضله اسکلتی افراد مسن افزایش داده است، اما برخی شاخص‌های عملکرد میتوکندری یا متابولیسم کل بدن تغییر واضحی نشان نداده‌اند؛ در عین حال، تغییراتی در برخی نشانگرهای التهابی گزارش شده است.

برای NMN نیز یک کارآزمایی ۱۰ هفته‌ای در زنان یائسه دارای پیش‌دیابت و اضافه‌وزن گزارش کرده است که حساسیت انسولینی عضله بهبود یافته است. این نتیجه نشان می‌دهد مداخله در مسیرهای زیستی مرتبط با NAD می‌تواند در شرایط مشخص پیامد عملکردی ایجاد کند، ولی تعمیم آن به سایر گروه‌ها و همچنین به اهداف پوستی، نیازمند مطالعات اختصاصی است. 

سلامت پوست؛ از مکانیسم تا داده بالینی

در بحث پوست، بدنه شواهد را باید با احتیاط بیشتری تفسیر کرد. مکانیسم‌ها می‌گویند ترمیم DNA و پاسخ به UV می‌توانند با مصرف NAD در مسیر PARP مرتبط باشند و مرور DNA Repair نقش PARP ها را به‌عنوان پاسخ‌دهنده‌های سریع به شکست DNA توضیح می‌دهد.

همچنین مطالعه کراتینوسیتی انسانی نشان می‌دهد که بازسازی ذخایر توسط مسیر سالویج (NAMPT) می‌تواند در بقای سلول پس از UV نقش داشته باشد. با وجود افزایش توجه عمومی به قرص ان ای دی، شواهد بالینی مستقیم در حوزه پوست بیشتر بر مشتقات ویتامین B3 تمرکز دارند تا خود این محصولات.

این یافته نشان می‌دهد که مسیرهای وابسته به ویتامین B3 می‌توانند در انسان پیامدهای بالینی مشخصی ایجاد کنند. با این حال، هم‌ارز دانستن نتایج این مطالعات با تمامی فرآورده‌هایی که تحت عنوان قرص ان ای دی عرضه می‌شوند یا تعمیم آن به اهدافی مانند بهبود ظاهری پوست، از نظر علمی دقیق نیست و نیازمند داده‌های اختصاصی برای هر محصول است.

در نهایت، پاسخ کوتاه به NAD چیست در زمینه زیبایی چنین است: یک محور زیستی مهم که می‌تواند در مکانیسم‌های ترمیم و پاسخ به استرس نقش داشته باشد، اما برای بسیاری ادعاهای پوستیِ مربوط به مکمل ان ای دی هنوز شواهد بالینیِ مستقیم و کافی در مقیاس بزرگ منتشر نشده است. 

جمع‌بندی

NAD به‌عنوان یک کوآنزیم مرکزی، توضیح می‌دهد چرا موضوع ان ای دی در علوم زیستی و سپس در بازار مکمل‌ها برجسته شده است. در نگاه علمی، شواهد انسانی برای برخی پیش‌سازها وجود دارد، اما اندازه اثر و پیامدهای عملکردی به «نوع پیش‌ساز»، «جمعیت»، «دوز» و «مدت مصرف» وابسته است. اگر هدف شما مرتبط با پوست است، محافظت در برابر UV و درمان‌های استاندارد پوستی نباید با یک قرص ان ای دی جایگزین شوند.